Kort antwoord
Ja, vreemdgaan kan traumatisch werken. Je ervaart een diepe vertrouwensbreuk die je wereldbeeld in één klap ondersteboven zet. Je hersenen reageren op die dreiging zoals ze dat altijd doen: via vechten, vluchten of bevriezen. Dat verklaart waarom je jezelf soms niet meer herkent in je eigen reacties. In dit blog leg ik uit wat er met je gebeurt, waarom vreemdgaan zo ontzettend veel pijn doet en welke stappen écht helpen om hiermee om te gaan.
Zo ken ik mijzelf niet: het reptielenbrein na vreemdgaan
Het ontdekken van vreemdgaan triggert het oudste deel van je hersenen: het reptielenbrein. Dit is het deel dat verantwoordelijk is voor je overlevingsreacties. Als ik zeg “vecht-en-vluchtreactie”, herken je dat waarschijnlijk wel. Het reptielenbrein regelt die reactie.
Wanneer dit deel getriggerd wordt, kun je nog maar op drie manieren reageren: vechten, vluchten of bevriezen. Hoe je reageert op het trauma na vreemdgaan van je partner is voor iedereen anders.
Sommige mensen staan er even stil bij. Ze kunnen niet goed beseffen wat er net is gebeurd. Anderen willen het het liefst zo snel mogelijk achter zich laten. En weer anderen gaan schreeuwen, stellen onttelbare vragen, gooien kleding uit het raam of maken spullen stuk.
Deze vecht-en-vluchtreactie is aangeboren. Geen enkele reactie is beter, slechter, sterker of zwakker dan de andere. Het wordt geregeld door dat reptielenbrein. Jij bent niet heel trots op je reactie, dat snap ik. Maar het is ook niet iets wat je normaal gesproken zou doen.
Het eerste gevaar: de situatie wordt alleen maar erger
Eenmaal wat bijgekomen van de schrik wil je voorkomen dat je nog eens zoveel pijn hebt. Grote kans dat je een van deze dingen hebt geprobeerd om weer grip te krijgen:
- Je partner controleren
- Je partner straffen (niet meer uit mogen, of naar vrienden)
- Steeds opnieuw vragen waarom hij of zij is vreemdgegaan
- Eisen dat jullie voortaan alles samen doen
- Eindeloze gesprekken voeren, soms tot diep in de nacht
- Je partner niet gunnen om te slapen of te sporten
Je doet dit om je weer een beetje veilig te voelen en om te voorkomen dat je opnieuw zo gekwetst wordt. Alleen wordt de situatie er niet beter op.
Er ontstaan heel veel ruzies. Je voelt je helemaal niet begrepen. En je bent jezelf ook aan het verliezen in die situatie. Het lijkt wel of dit trauma na vreemdgaan van je partner alles overneemt.
Waarom doet vreemdgaan zo ontzettend veel pijn?
Om het leven aan te kunnen, leun je op aannames en overtuigingen over hoe de wereld en de mensen om je heen zijn.
Neem een simpel voorbeeld: je verwacht niet ineens in jouw straat overvallen te worden. Je hebt die straat zo vaak gelopen dat je je er veilig voelt. Als het toch een keer gebeurt, valt dat beeld in één klap stuk. Ineens vraag je je af waar je eigenlijk wel veilig bent.
Zo werkt het ook in een relatie. Je had gedacht dat je partner eerlijk was en te vertrouwen. Je ging ervan uit dat jij belangrijk was. Dat de beloften die jullie hebben gemaakt iets betekenden. Door het vreemdgaan is dat beeld van jezelf, je partner en jullie relatie ineens stuk.
Wetenschappelijk gezien wordt dit ook wel “betrayal trauma” of relationeel trauma genoemd: een situatie waarbij de persoon die jou veiligheid gaf, tegelijkertijd de bron van bedreiging wordt.
Onderzoek naar hechtingsrelaties laat zien dat mensen hun partner onbewust gebruiken als een soort innerlijke thuisbasis. Wanneer die thuisbasis onveilig blijkt te zijn, kan dat een diepe verwarring teweegbrengen.
Dit trauma verstoort alles: je gedachten, je emoties, je gedrag. Je gaat terugdenken aan alles wat jullie samen hebben meegemaakt. En je vraagt je af: “Wat had dit dan allemaal te betekenen?”
Waarom gaat mijn partner vreemd?
Hoewel vreemdgaan heel erg persoonlijk voelt, is het dat meestal niet. Het is bijna nooit de bedoeling van je partner geweest om jou opzettelijk zoveel pijn te doen.
In mijn praktijk zie ik drie veelvoorkomende oorzaken:
1. Er was iets niet goed in de relatie: Jullie konden moeilijk echt goed praten met elkaar. Er was veel gedoe over intimiteit en seksualiteit, of jullie kwamen lastig op één lijn.
2. Het probleem ligt buiten jullie relatie: De komst van kinderen heeft de balans verstoord. Vervelende en nare gebeurtenissen. Familie of vrienden bemoeiden zich veel met jullie relatie. Of de balans tussen werk en privé was ver te zoeken.
3. Er is iets aan de hand met je partner als persoon: Misschien heeft je partner dingen over zichzelf ontdekt door het vreemdgaan. Zijn er onverwerkte trauma’s uit het verleden? Heeft je partner moeite met grenzen aangeven of opkomen voor eigen behoeftes?
Maar veel vaker is het een combinatie van deze factoren. Hier goed naar kijken samen is cruciaal om verder te kunnen en om dit trauma te verwerken.
Wat ik altijd zie: stellen beschouwen dit trauma na vreemdgaan als zo overweldigend dat ze hun gevoelens gaan verwarren met het nemen van beslissingen over de relatie. Maar een beslissing nemen midden in de pijn, leidt tot impulsieve keuzes. De pijn wordt echt minder. Dan komt er ruimte om te begrijpen wat er nou allemaal is gebeurd.
“When we deny the story, it defines us. When we own the story, we can write a brave new ending.”
— Brené Brown
Wat andere therapeuten over het hoofd zien
Dit is iets wat ik belangrijk vind om te benoemen, omdat het echt het verschil maakt. In de reguliere relatietherapie wordt vreemdgaan vaak niet behandeld als trauma. Therapeuten stappen te snel over naar de patronen en dynamieken in de relatie, zoals communicatieproblemen.
Dat klinkt logisch, want er is vrijwel altijd iets mis met de communicatie. Maar hier zit een probleem.
Want als je weet wat er niet lekker loopt in jullie communicatie, maar je hebt thuis geen tools om de gesprekken ook rustig te houden, dan schiet je er weinig mee op. De kennis is er, maar de basis ontbreekt.
Vreemdgaan raakt het fundament van je veiligheid. Dat vraagt om traumaverwerking eerst, pas daarna het werken aan de relatie. Dat is precies de volgorde in mijn H.S.V.-methode: eerst rust, dan begrip, dan vertrouwen in de toekomst.
Mijn eigen ervaring: hoe ik in alle valkuilen liep
Ik ben zelf ook door dit proces gegaan, met mijn man. En ik ben in vrijwel alle valkuilen gelopen die ik hierboven beschrijf.
Ik las alles. Blogs, boeken, noem maar op. Ik wilde duidelijkheid en antwoorden. Maar ik nam daarin niet de tijd om goed voor mezelf te zorgen. Ik liep mezelf volledig voorbij. Het gevolg was dat dit proces voor mij veel zwaarder was dan nodig. Zwaarder dan het had hoeven zijn.
Dat wil ik jou graag besparen. Niet omdat de pijn er niet mag zijn, maar omdat je het zoveel beter kunt doorstaan als je ook naar jezelf blijft kijken.
Hoe kom ik er ooit weer vanaf? Drie stappen die helpen
Emoties kunnen je overspoelen. Dat kan zelfs een beetje eng zijn. Maar je kunt leren om je emoties te reguleren. Zie ze als een golf uit de zee: eerst zie je ze aankomen, dan komt de golf over je heen, en daarna is hij ook weer weg. Deze pijn is niet blijvend. Maar je moet er wel iets voor doen.
Stap 1: Stop met alles nog erger maken
Lukt het praten over het waarom nog niet? Misschien is de pijn nog te heftig, of hebben jullie er begeleiding bij nodig. Stop hier dan even mee. Beslis eerst hoe jullie hiermee om willen gaan.
Stop ook met je partner straffen, controleren, kwetsen of eisen stellen. Maak eerst samen de keuze of jullie de relatie willen proberen te herstellen.
Stap 2: Zorg goed voor jezelf
Zelfzorg is op dit moment één van de belangrijkste dingen die je kunt doen. Goed slapen, goed eten, voldoende drinken en bewegen. Echt. Als je hiermee was gestopt, pak dit dan nu weer op. Lichaamsbeweging is bewezen effectief in het verminderen van emoties en stress.
Soms wil de partner die is vreemdgegaan dit niet doen, omdat hij of zij vindt dat ze het niet verdienen. Maar ook jij hebt kracht nodig om dit alles aan te kunnen.
Stap 3: Ga schrijven
Schrijven helpt je om orde te krijgen in je hoofd. Begin een brief aan je partner, helemaal zonder filter. Schrijf alles op waar je boos over bent, wat je voelt, wat je van je partner vindt. Verscheur daarna die brief en gooi hem weg.
Begin opnieuw. Wat is er zo pijnlijk aan het vreemdgaan? Welke waarde had jullie relatie altijd? En wat doe jij op dit moment wat de situatie niet helpt?
Of gebruik mijn gratis werkboek “Rust in de chaos na vreemdgaan”. Daarin zet je stap voor stap alles op een rijtje: je gedachten, gevoelens en gedrag.
Herken jezelf weer in de spiegel
Maak nu nog even geen beslissing over jullie relatie. Ik weet dat die vraag nu allesoverheersend voelt. Maar scheiden kan altijd nog. Ook over een paar weken of maanden.
Door eerst de emoties te laten zakken en de rust te vinden om het vreemdgaan te begrijpen, krijg je weer wat controle terug over jullie situatie. Je kunt jezelf weer een beetje herkennen in de spiegel. En dan kun je echt kiezen: voor de relatie, of voor een ander pad. Als de eerste rust een beetje is teruggekeerd, komt de vraag of jullie samen verder na vreemdgaan kunnen.
Zeker als jullie kinderen hebben, is het fijn als de thuissituatie eerst rustiger wordt. En als jullie uiteindelijk toch besluiten te scheiden, is het ook fijn om dat te doen als goede co-ouders.
Veelgestelde vragen
1. Heb ik een trauma na het vreemdgaan van mijn partner?
Dat is mogelijk. Veel mensen ervaren na vreemdgaan reacties die sterk lijken op traumatische stress, zoals terugkerende gedachten, verhoogde waakzaamheid en moeite met vertrouwen. Dit noemen psychologen ook wel “betrayal trauma” of relationeel trauma. Of er sprake is van een officiële diagnose zoals PTSS, bepaalt een psycholoog. Maar dat er sprake is van een ingrijpende vertrouwensbreuk die jouw dagelijks leven beïnvloedt, dat is zeker.
2. Hoe lang duurt herstel na vreemdgaan?
Dat verschilt sterk per persoon en situatie. De duur hangt af van de aard van het vreemdgaan, hoe jullie ermee omgaan en welke begeleiding jullie hebben. Wat ik in mijn praktijk zie: stellen die bewust aan herstel werken, komen er sterker uit dan ze erin gingen.
3. Kan ik mijn partner ooit nog vertrouwen?
Ja, dat kan. Maar vertrouwen komt niet terug door beloften. Het komt terug door gedrag, over een langere periode. En door samen te begrijpen wat het vreemdgaan mogelijk heeft gemaakt.
4. Moet ik nu een beslissing nemen over onze relatie?
Nee, nog niet. Je hersenen zitten nu in overlevingsmodus. Beslissingen die je vanuit die staat neemt, kunnen morgen al anders voelen. Geef jezelf eerst de tijd om rust te vinden en te begrijpen wat er speelt.
Over de auteur: Susanne Umans – van Grafhorst is relatietherapeut, gespecialiseerd in het begeleiden van stellen na vreemdgaan. Ze ontwikkelde de H.S.V.-methode en begeleidde al meer dan tweehonderd stellen. Tachtig procent van hen blijft samen.
Ik help je graag nog een stap verder
1. Gratis werkboek — Rust in de chaos na vreemdgaan
Het helpt je begrijpen waarom vreemdgaan zoveel pijn doet en wat er in je omgaat, zodat je dit anders kunt verwoorden naar je partner.
→ Download het gratis werkboek
2. Zelf aan de slag met mijn boek en journal
Wil je actief aan herstel werken? De bundel Wanneer alles anders voelt neemt je stap voor stap mee, met het boek als gids en de journal om dagelijks mee aan de slag te gaan.
3. Verder na vreemdgaan-sessie
Wil je dat ik met jullie meekijk? In anderhalf uur breng ik jullie situatie in kaart en geef ik jullie een persoonlijk stappenplan. Geen grote verplichtingen, geen standaard advies.
Let op: Dit artikel is gebaseerd op mijn ervaring als relatietherapeut en vervangt geen professionele hulp. Elke situatie is anders. Twijfel je of jullie er samen uit kunnen komen? Zoek dan begeleiding die past bij jullie specifieke situatie.
0 reacties